OYTA 2018 interview Tony Dočekal

Tony Dočekal won vorige week de Olympus Young Talent Award 2018. Wie is deze jonge fotograaf en wat zijn haar drijfveren? Christopher de Gast interviewt Tony voor de Kiekie Talent Special en vraagt naar haar ingezonden serie ‘Brace for Impact’ en haar toekomstplannen.

© Tony Dočekal

Wanneer ben je met fotografie begonnen en heb je een fotografie-opleiding gedaan?

‘‘Toen ik opgroeide hield ik al van verhalen. Sprookjes, geschiedenis, jeugdverhalen van mijn ouders. Als kind was ik geïntrigeerd door het verhaal van hoe mijn vader in 1968 als kleine jongen uit Praag vluchtte. Het klonk zo ver weg, net zo fictief als een verhaaltje voor het slapen gaan. Ik denk dat daar al mijn liefde voor documentaire fotografie is begonnen. De manier waarop verhalen je door tijd en ruimte kunnen bewegen fascineert me nog steeds, vooral de wazige lijn tussen fictie en realiteit. Ik ging graag naar historische musea en vroeg me dan af of de bordjes die bij de tentoonstelling hoorden door iemand gelezen werden. Zou het uitmaken als degene die de bordjes schreef er iets anders van had gemaakt? Ik begon verhalen te verzinnen met de beelden die ik vanaf de achterbank van de auto uit het raam voorbij zag komen, met het alledaagse landschap in de hoofdrol. Ongeveer twintig jaar verder doe ik dat nog steeds, alleen zit ik nu zelf achter het stuur. Mijn vader heeft een tijd als fotograaf gewerkt en mijn moeder was model. Ik ben van jongs af aan geïnteresseerd geweest in de analoge camera’s en fotoboeken die er in huis rondslingerden. Als we een avond dia’s “van vroeger” gingen kijken, was het helemaal feest. Voor mijn achtste verjaardag kreeg ik mijn eerste kleine compactcamera, waarna het niet lang duurde voordat het naar meer ging smaken. Naast fotograferen, tekende en schilderde ik ook veel. Op mijn 19e verhuisde ik naar Enschede om fine art te studeren aan ArtEZ, voornamelijk vanwege de uitgebreide donkere kamers die ze daar hadden. In 2015 studeerde ik af in de richting Fine Art Media, waarna ik een jaar stage heb mogen lopen (en daarna werken) bij de Kahmann Gallery in Amsterdam.’’

© Tony Dočekal

Welke fotografen of kunstenaars inspireren je en waarom?

‘‘Ik heb grote bewondering voor Joel Meyerowitz, zowel voor zijn gebruik van kleur als zijn vermogen om “the decisive moment” te vangen. William Eggleston kan alledaagse dingen op een magische manier in beeld brengen, alsof het een perfect uitgelichte film still is. Verder zijn de films van Wim Wenders en vooral Jim Jarmusch een grote inspiratie voor me. In de films van Jarmusch is er vaak geen duidelijk plot, maar gaat het meer over sfeer. De melancholische, trage beelden in een vergeten landschap zijn kritisch en ontroerend tegelijk. Net als in mijn eigen werk, is de hoofdrol vaak weggelegd voor een avontuurlijke loner of misfit.’’

De serie vertelt een visueel verhaal over het einde van de wereld

© Tony Dočekal

Wat is het idee achter ‘Brace for Impact’, waarom wilde je deze serie maken?

‘‘De serie vertelt een visueel verhaal over het einde van de wereld. We zijn met z’n allen hard aan het werk om onze planeet te verpesten. We weten het allemaal, maar ontkennen het en hopen dat het weg gaat. Maar dat gaat het niet, niet zomaar vanzelf in ieder geval. Deze serie is ontstaan uit het onbehagelijke gevoel dat ik hierover heb. Het vertelt het verhaal over de fictieve apocalypse, met als rode draad het gevoel van onzekerheid en dreiging. Misschien zelfs angst. Zonder letterlijke rampen te laten zien, verwijzen de beelden er subtiel naar. Ik denk dat het tijd is dat we de waarheid onder ogen durven te komen en iets veranderen aan onze manier van leven.’’

© Tony Dočekal

Je beelden voelen erg intuïtief aan. Hoe ga je te werk tijdens het maken van een serie?

‘‘Ik werk inderdaad meer vanuit intuïtie dan vanuit een vooraf bedacht plan. Ik fotografeer voornamelijk op reis en de beelden die daar ontstaan geven uiting aan een gevoel waar ik op dat moment mee rond loop. Vaak is zo’n gevoel nog moeilijk onder woorden te brengen, maar door het te vangen in beeld krijgt het vorm en kan ik het delen. Ik fotografeer de wereld zoals ik die tegenkom en zet niks in scène, maar ik kies wel bewust bestemmingen waarvan ik verwacht er de sfeer te vinden die ik zoek. Omdat in deze serie eenzaamheid, verlatenheid en dreiging een grote rol spelen, heb ik plaatsen opgezocht waar dat in terug te vinden is, zoals vulkanen, woestijn en vervallen ghost towns. Aangezien ik deze serie analoog fotografeer zit er altijd een soort “inweek tijd” tussen het maken van de foto en het zien van het resultaat. In die tijd begint zich vaak al een verhaal te vormen in mijn hoofd. Mijn series zijn niet per se definitief. Ze kunnen groeien, veranderen en elkaar overlappen. Ik blijf continu nieuwe combinaties maken en nieuwe mogelijkheden zien. Het verhaal dat ik wil vertellen kan op zoveel manieren worden verteld, dat houdt het spannend.’’

Alle beelden zijn voorzien van een titel, wat is het idee hierachter en wat voegt een titel toe aan de communicatieve waarde van een beeld?

‘‘Zoals muziek de sfeer kan zetten in een film, zo kan een titel de kijker ook een richting op sturen. Ik ga suggestief te werk in het maken van series en combinaties van beelden, en op het moment ben ik heel geïnteresseerd in die wisselwerking tussen beeld en geschreven woord. Ik zoek graag de grens op tussen documentatie en fictie. Door de beelden titels te geven wil ik de kijker een bepaalde richting op sturen. In feite manipuleer je hiermee de manier waarop iemand waarneemt. Een titel bij bijvoorbeeld een nieuwsfoto kan iemands hele perceptie veranderen. En twee onafhankelijke beelden die naast elkaar geplaatst worden gaan onvermijdelijk met elkaar samenwerken. We leven in een tijd waarbij er continu informatie op ons af komt, en niet alleen maar juiste. Ik denk dat het heel belangrijk is ons bewust te zijn (en blijven) van de manipulatieve kracht van beeld en woord.’’

© Tony Dočekal

Wat zijn je toekomstplannen?

‘‘De komende tijd werk ik verder aan de serie ‘Brace for Impact’. Ik wil de relatie tussen beeld en tekst verder onderzoeken en ben opzoek naar een residency die hierbij aansluit, waar ik kan experimenteren met verschillende druktechnieken. Ook wil ik veel exposeren en hoop ik mensen hiermee aan het denken te zetten. Het afgelopen jaar heb ik gefotografeerd voor een documentair fotoboek over innovatief onderwijs wereldwijd en dat komt begin 2019 uit. In de toekomst hoop ik meer soortgelijke projecten te doen waarbij ik met mijn beelden aandacht kan vragen voor wat ik belangrijk vind. In het kort: reizen en fotograferen, zien en vertellen.’’

Dit interview is samen met 9 andere interviews van de Olympus talenten te lezen in KIEKIE talent special. Gratis te verkrijgen bij FotoLabKiekie en fotografie opleidingen.

@tonydocekal

@sometimesthelight