Daan Kamerman in het Stedelijk

De jonge fotograaf Daan Kamerman (19 jaar, Ubbergen, Gelderland) won vorig jaar met haar serie kwetsbare zelfportretten de Kunstbende 2017. Als prijs mag zij dit voorjaar exposeren in het Stedelijk Museum Amsterdam. Ik vroeg haar hoe het allemaal begon en wat we te zien gaan krijgen op haar aankomende solo expositie. 

 

Hoe ben je begonnen met fotografie en vooral; hoe begon je met het fotograferen van je self portrait serie?

''In de zomer van 2015 zou ik met mijn toenmalige vriend voor het eerst op vakantie gaan, mijn beste vriendin en haar vriend gingen mee. Mijn vriendje zei de vakantie af voor het Gardameer en ik zat drie weken in Frankrijk ‘alleen’ met een verliefd stelletje. Halverwege de vakantie heb ik, lichtelijk verveeld, de camera van mijn vriendin gejat en ben ik alles om me heen gaan fotograferen - op standje automatisch. Na tien kruiwagens, de knoflookstreng boven het fornuis en een intense serie van een kampvuur (waar ik inderdaad de halve avond alleen bij heb gezeten) kwam ik uiteindelijk toch uit bij het koppel en daar ben ik denk ik blijven plakken. Ik weet nog hoe ze hebben lopen schreeuwen dat ze genoeg hadden van die camera op hun neus, maar ik kon er eigenlijk niet meer mee stoppen. Ik heb de hele vakantie foto’s gemaakt en eenmaal weer in Nederland ben ik op zoek gegaan naar een basiscursus fotografie omdat ik het gevoel had dat er meer te ontdekken was dan de automatische stand van een compact camera. Mijn zelfportretten kwamen een hele tijd later, toen het uit was met meneer-Gardameer, mijn school-cijfers daalden, thuis niet alles lekker ging en de winter zo lang donker bleef. Ik stopte met lachen. Gek genoeg heb ik toen veel op de grond gelegen, als een soort troost en voor het gevoel dat iemand me droeg. Op een dag had ik, terwijl ik daar lag, mijn camera in mijn hand. Ik denk dat ik mezelf toen ben gaan fotografen om onder ogen te komen hoe slecht het met me ging. Dat ben ik vaker gaan doen. Steeds als ik me down voelde ben ik mezelf gaan fotograferen. Het was een afleiding en ergens ook therapie. Ik kwam erachter dat ik mijn gevoel er in kwijt kon, dat ik het een plekje kon geven en er even afstand van kon doen. Dat heb ik twee winters zo gedaan. Ik heb al een tijdje geen zelfportretten meer gemaakt in die serie, ik ben op dit moment te gelukkig denk ik.''

Jouw foto's spelen erg in op gevoel. Kun je uitleggen hoe je dat gevoel erin krijgt?

''Oei, lastige vraag. Als het gaat over het werk dat ik maak naast mijn zelfportretten, is het vaak zo dat ik zo min mogelijk met mijn onderwerpen praat. Door te veel aanwijzigingen te geven, geef ik de personen voor mijn camera het gevoel dat ze iets of iemand moeten wórden op de foto. Dat ze zich anders moeten voordoen omdat ze worden vastgelegd. Dat wil ik juist vermijden. Ik ben benieuwd naar wie ze zijn als niemand naar ze kijkt, wat dus het tegenovergestelde is van waar we mee bezig zijn op dat moment. Als iemand zich op zijn gemak voelt, valt er een soort muur weg en dat is het moment dat ik bij het gevoel kom. En dan hoop ik dat de creative juices gaan vloeien, zodat ik het zo goed mogelijk vast kan leggen. Dat vind ik nog steeds lastig, ik zie mezelf nog heel erg als een ‘geluksfotograaf’, alsof ik per (on-)geluk een goed plaatje te pakken krijg.  Met de zelfportretten is het zo dat ik me wel open moet stellen naar de lens om het nare gevoel waar ik mee zit, kwijt te kunnen. Naakter dan dat krijg je me denk ik niet. Soms is het zelfs letterlijk en figuurlijk: helemaal naakt voor de camera, geen bril of kledingstuk waar ik me achter kan verschuilen, dan laat ik me gaan. Ik wilde mijn gevoel blijven kneden tot ik er boven kon staan, zodat de machtsrollen waren omgedraaid.''

Iedere foto heeft een eigen waarheid

Als jonge fotograaf ; wat vind jij belangrijk in/aan foto's? 

“Naar welke waarheid kijk ik?”, ik hoop dat iedereen die vandaag de dag een foto ziet, zich bewust is van die vraag. Iedere foto heeft een eigen waarheid. Kijk maar naar social media en hoe groot de afstand is tussen de niet altijd behapbare realiteit en de online wereld waar we alles zo mooi kunnen maken als we zelf willen. De kloof is groter dan we willen toegeven, niet alleen naar onszelf maar ook naar de mensen die we volgen. Hoe onzeker maken de profielen die vol staan met de perfecte bikini-lichamen, dure ‘gezonde’ lunches en vrienden van vrienden en vrienden die alleen maar lachen en feesten en óók nog weer lachend opstaan de morning after. Waar zijn de puistjes en de bad hair days? De shit-dagen? De financiële stress? De slapeloze nachten? De ruzies? Ik wil niet zeggen dat iedereen meteen depressief is, maar wees er van bewust hoeveel er weg wordt gelaten op een foto en hoeveel er aan ge-photoshopt wordt. Want het gebeurd. Ik werd er gek van. Waarom doen we onszelf dit aan? Dat was het moment dat ik besloot mijn zelfportretten ook op social media te gaan delen. Ik wilde niet langer mezelf naar anderen idealiseren. Ondanks de angst voor negatieve reacties over dat ik me zou aanstellen en dat mensen me niet langer interessant zouden vinden, voelde het als een opluchting en het was fijn om ‘eerlijk’ te kunnen zijn. Inmiddels is het meer dan een jaar later en krijg ik vooral reacties van herkenning en diezelfde opluchting. Lang verhaal kort: ik vind het belangrijk dat foto’s eerlijk zijn en dat is iets dat ik probeer over te brengen met mijn werk.''

Kun je iets vertellen over jouw aankomende expositie in het Stedelijk Museum en hoe deze tot stand is gekomen?

''Zondag 29 april geef ik daar een kijkje in mijn generatie en wat ik op mijn leeftijd in mijn eigen leven om me heen zie. Op deze leeftijd gaat het er heel erg om wie we willen worden, willen zijn en hoe anderen ons zien - online en offline -, maar bijvoorbeeld ook hoe gek of eenzaam we ons kunnen voelen omdat we soms nog niet goed begrijpen wat er met ons gebeurt. De serie bestaat uit een mix van nieuw werk - dat ik sinds afgelopen september heb gemaakt - en oud werk waaronder een aantal zelfportretten. Het laat zien hoe ikzelf worstelde met hoe ik me voelde en hoe anderen me zagen. Hoe een dierbare en heel zieke vriendin zich voelt, hoe artsen kijken naar haar als ‘de onverklaarbare ziekte’ en hoe ze daardoor naar zichzelf kijkt. En hoe ik de rest va mijn vrienden in mijn dagelijks leven zie. Dat ik de kans krijg dit allemaal te organiseren en mijn werk mag laten zien op deze fantastische plek komt doordat ik vorig jaar de Kunstbende won. De wedstrijd heeft mij een soort springplank gegeven waardoor mijn netwerk ontzettend gegroeid is en ik nu dit soort ongelofelijke dingen mag en kan doen.''