Het beste fotoboek

Vanaf 20 Mei mei kunnen fotoliefhebbers weer genieten van het FotofestivalNaarden. Tijdens dit festival wordt ook de Nederlandse Fotoboekenprijs uitgereikt voor het beste fotoboek van de afgelopen twee jaar. Ik sprak hierover met juryvoorzitter Edie Peters, expert op het gebied van fotoboeken. Wat maakt nou een goed fotoboek?

Fotoboeken lijken steeds populairder te worden. Waar komt die grotere belangstelling vandaan?

“Dat heeft te maken met een paar dingen. Fotografie is bereikbaarder geworden. In het analoge tijdperk kwamen er niet zoveel fotoboeken uit, omdat het heel duur was om te laten maken. Daarnaast is fotografie populairder geworden. Het aantal professionele fotografen is toegenomen, maar ook het aantal mensen dat voor de lol fotografeert. Met de komst van de smartphone is het gemakkelijker en gewoner geworden om foto’s te maken. Eigenlijk is onze hele wereld veel visueler geworden.”

Hoe is de waarde van 'het fotoboek' veranderd in de afgelopen decennia?

“De laatste jaren zie je veel meer persoonlijke verhalen. Onze wereld is heel groot geworden. We weten wat er speelt in Syrië, Myanmar, arme steden in VS, etc. Dat kunnen we eigenlijk niet behappen. We reageren hierop door terug te gaan naar ons persoonlijke leven. Als je het goed doet, is het persoonlijke verhaal iets wat ook anderen raakt. Een voorbeeld is het boek ’The family Imprint’ van Nancy Borowick. Dit boek gaat over het overlijden van haar ouders. Wat het sterk maakt, is de combinatie van materiaal en de positieve lading. Mensen kunnen zich ermee identificeren. Heel overtuigend.”

De mensen met wie je samenwerkt moeten dezelfde ambitie hebben als jij om een goed boek te maken

Wat maakt een goed fotoboek?

“Dat heeft te maken met de kwaliteit van de fotografie en de manier waarop het boek gemaakt is. Factoren die hierin mee spelen zijn de inhoud, de sterkte van het verhaal of de sfeer, de grafische vormgeving (de papiersoort, cover en drukkwaliteit) en de productvormgeving, zoals de binding van het boek. Naast je eigen kwaliteit, is dus ook de vakkundigheid van de mensen met wie je samenwerkt belangrijk. Zij moeten dezelfde ambitie hebben om een goed boek te maken. Dan ontstaat er iets waardoor het geheel meer wordt dan de som van de onderdelen.”

Zijn er culturele verschillen in fotoboeken? Maken wij Nederlanders op een andere manier fotoboeken dan bijvoorbeeld Amerikanen of Japanners?

“Jazeker. De Nederlandse stijl kenmerkt zich als een beetje strak, functioneel en beredeneerd. De Gouden Eeuw heeft hierop veel invloed gehad, tot op de dag van vandaag. De Nederlandse kunst refereert nog veel aan de 17e eeuw. De periode van het esthetisch ideaal. Een land dat hier tegenover staat is bijvoorbeeld Japan. Fotoboeken uit Japan worden veel meer gemaakt vanuit emotie. De Japanse cultuur is überhaupt veel meer visueel geoefend dan die van ons. Winkels daar liggen vol met fotoboeken en boeken met andere illustraties.”

Als je twee boeken mocht kiezen als favoriet - één recent boek en één uit de oude doos, welke zouden dat zijn en waarom?

“Een klassieker is het boek ‘The Decisive Moment’ van Henri Cartier Bresson. De meester in het vastleggen van het goede moment met de juiste elementen. Het is eigenlijk een soort portfolio met ‘de beste foto’s van’. Een ander goed boek is er één waar ik zelf aan heb meegewerkt: Why Mister Why? van Geert van Kesteren. Dit fotoboek telt ruim 300 foto’s en gaat over de oorlog in Irak. In de tijd dat dit boek uitkwam, was dat heel maf. Het laat zien dat in een fotoboek niet iedere individuele foto goed hoeft te zijn. Soms gaat het juist om het hele verhaal. We wilden een breed beeld geven van wat er in Irak was gebeurd.”

Hoe zorg je dat jouw fotoboek opvalt tussen alle anderen?

“Door internet en sociale media is het tegenwoordig veel gemakkelijker en goedkoper geworden om een fotoboek te verspreiden. De paradox is dat het hierdoor juist moeilijker is om op te vallen. Een bekende fotoboeken-verzamelaar uit New York krijgt wel veertig e-mails per dag van fotografen! Je moet in ieder geval zorgen dat je aansluiting zoekt bij media en instellingen die passen bij je onderwerp. Tegenwoordig zie je dat fotografen steeds meer terug gaan naar verspreiding in kleine kring en evenementen waar men elkaar de hand kan schudden.“

Je leert een verhaal bouwen, editen en samenwerken

Zijn er ook gevallen waarin je beter geen boek kunt maken?

“Jazeker. Je moet altijd goed nadenken of een boek past bij jouw werk en of je een goed verhaal hebt dat je kunt vertellen in boekvorm. Daarentegen is het proces van een boek voor iedereen interessant. Je leert een verhaal bouwen, editen, samenwerken. En het beantwoordt heel veel wezenlijke vragen over je eigen fotografie. Het is altijd een fantastische oefening.”

Als je meer te weten wilt komen over het fenomeen fotoboek, en als je er ook van houdt om met een leuke groep mensen om tafel te zitten voor een goed gesprek, dan is PhotoQ’s Book Club iets voor jou. Eens per maand krijgen liefhebbers van fotoboeken de kans met elkaar van gedachten te wisselen en kennis op te doen, onder leiding van foto-experts en docenten Edie Peters en Morad Bouchakour.