Searching for Mu

Paul Cupido ging op zoek naar wat het betekent om totale berusting te vinden. Hij reisde dwars door Japan en ondervond dat berusting alleen kan bestaan als van het tegenovergestelde ook sprake is. Met zijn serie 'Searching for Mu' is Paul cum laude geslaagd aan de Fotoacademie Amsterdam.

Je bent naar Japan gereisd om je serie 'Searching for Mu' te maken. Wat is de gedachte achter deze serie en waarom Japan?

‘Searching for Mu’ is vrij vertaald: zoeken naar het leven. Dat het stopt, maar ook berusting vinden in dat het telkens opnieuw begint. Dat is de essentie van het werk. Het is een persoonlijk project. Er vallen mensen weg waar je van houdt, je schuift op, krijgt een kind, begint belegen te worden (ik ben inmiddels 44). Tegelijkertijd is het groter dan dat. Het gaat niet over mij: de wereld is kwetsbaar en ik hoop dit met mijn beelden onderhuids invoelbaar te maken. In oktober 2016 kreeg ik een uitnodiging om naar Tokyo te komen voor een workshop van Antoine d’Agata van Magnum Photos. Dat was zo’n overweldigende ervaring dat ik gewoon terug moest naar Japan. Er zijn zo veel laagjes. Achter de façades kun je van alles vinden; de toewijding, de rituelen, het overwerken, krakkemikkige houten huisjes met daarnaast fonkelende gebouwen.

Tijdens mijn tweede reis wilde ik daadwerkelijk een tocht maken om over het leven na te denken. Ik ben van Tokyo naar Abashiri gereisd en heb onderweg bij locals geslapen, gedronken in de Yokocho's (nauwe stegen volgepakt met groezelige barretjes), gepraat, gehuild, gelachen, ’s nachts een sneeuwberg beklommen en bijna ter hoogte van Siberië met 20 graden onder nul het driftijs gefotografeerd. Op zoek naar de berusting die is vervat in de Japanse kersenbloesem-symboliek: het oude maakt plaatst voor het nieuwe. Dat willen wij nog wel eens verheerlijken. Maar Japanners passen het ook gerust toe door zo’n fraai oud huisje zonder pardon plat te bulldozeren.

Met betrekking tot die ultieme berusting, lijkt het meer om het zoeken dan om het daadwerkelijk vinden van ‘Mu’ te gaan. Hoe verhoudt dat credo zich tot je fotografie?

Voor Mu bestaat in het westen geen woord. In het boek Zen and the Art of Motorcycle Maintenance van filosoof Robert Pirsig staat een heel mooie omschrijving. Een computer werkt met 1 of 0. Dus Ja of Nee. Maar er is ook nog een derde mogelijkheid: de computer uitzetten. Het is een staat van niet-fixeren. Mu gaat voorbij de hypothese. Dat vind ik zo fascinerend. We zijn allemaal bezig met levensvragen en zo’n verlicht moment van berusting heb je maar heel af en toe. Dan denk je: het is allemaal goed. Maar de volgende dag is het weer onrustig, je wilt door. We zoeken allemaal naar geluk, maar het is niet te vinden. Dit klinkt waarschijnlijk erg cliché, maar het gaat inderdaad niet om het vinden van iets; het gaat erom dat je blijft zoeken. Opnieuw en opnieuw en opnieuw. In mijn fotografie zie je dat terug. De levenscirkel zit er telkens in, maar ook de onrust.

Ik heb sterk de behoefte om alles wat mijn hoofd binnenkomt en me verwondert, vast te leggen

Naast dat je verstilde en sferische foto's hebt geschoten, heb je ook gefilmd. Waarom heb je ervoor gekozen deze twee verschillende technieken te combineren?

Ik heb sterk de behoefte om alles wat mijn hoofd binnenkomt en me verwondert, vast te leggen. Als er dan de mogelijkheid is om door Japan te reizen, wil ik ook niets anders doen dan dat: filmen, audio opnemen, fotograferen, schrijven, tekenen, papier vouwen, het gaat achter elkaar door. En elke keer maak ik de overweging welk middel het beste bij welke prikkel past. Mijn docent op de Fotoacademie Matt de Groot had me aangeraden met Super 8, de huis-tuin-en-keukenfilm uit de jaren ’60 en ’70, te gaan werken. Dat was technisch niet haalbaar, maar ik heb nu een half analoge en half digitale manier gevonden met een framesnelheid die erg lijkt op Super 8. Het effect is waanzinnig en past perfect bij mijn fragmentarische manier van kijken. We gaan nu uitdokteren of dit één lange film gaat worden of juist losse projecties.

Wat kun je in je video’s kwijt wat je niet in je fotografie kwijt kunt?

Het filmen doe ik nu voor het eerst op deze wijze. Het is daardoor onbevangen en naïef. Het is een fantastisch middel om de sensatie van wat je op dat moment meemaakt, over te brengen. In Tokyo zit je in een soort bubbel. Het is Sin City en Blade Runner en jij loopt daar onwerkelijk doorheen. In Sapporo is het steenkoud en ver boven de grond zie je vanuit een wolkenkrabber het verkeer door de metropool stromen. Als aderen door een lichaam. Dat kun je heel mooi met film overbrengen en ik ontwerp daar ook geluid bij.

https://vimeo.com/211281667

Wat voor projecten staan er op de planning?

Deze serie is nog lang niet ‘af’. Er liggen uitnodigingen om naar Osaka en Hiroshima te komen en ik wil me graag verder verdiepen in Japanse druktechnieken en papiersoorten. Het samenstellen van goedwerkende series is een van de lastigste onderdelen binnen de fotografie. Zeker bij je eigen werk. Ik hoop, mede daarom, een galerie te vinden. Het zou fantastisch zijn om via langere samenwerking een koers uit te stippelen. Mijn vrouw Joyce en onze zoon en ik gaan vanaf deze zomer zelfvoorzienend wonen in een minihuis. We gaan zo klein mogelijk leven om ruimte te creëren, zodat er elk jaar een project als dit mogelijk is.

Paul Cupido is recent cum laude afgestudeerd aan de Fotoacademie Amsterdam. Je kunt de serie 'Searching for Mu' en van de andere geslaagden komen bekijken tijdens de opening op 26 mei in Loods 6. Check hier voor meer info!