Bergger Pancro 400 low-light / push test door Jaasir Linger

De ultieme uitgebreide Bergger Pancro 400 low-light / push test - door Jaasir Linger (Pancro 400 gepusht naar 1600, ontwikkeld in Rodinal 1:100 semi-“stand development”)

In mijn zwart-wit werk maak ik vaak gebruik van high-contrast, korrelige zwart-wit beelden, die ik maak met snelle films (zoals kodak tri-x en ilford hp5). Deze snelle (grofkorrelige) films push ik, oftewel belicht ik niet op de aangegeven "box speed" van 400 iso, maar belicht ik alsof het een 1600 iso of hogere film is. Tijdens het ontwikkelen compenseer ik hier natuurlijk wel voor. Pushen heeft onder andere als bijkomend effect een hoger contrast in je beeld en het meer versterken van de korrel. Daarnaast maakt pushen het mogelijk om te werken met snellere sluitertijden, wat fijn is voor bijvoorbeeld straat- en documentaire fotografie. Vandaar dat ik altijd mijn films push. Naast het pushen van mijn film (onder)belicht ik ook vaak voor de highlights/lichte delen van een foto, waardoor bijvoorbeeld op een zonnige dag een lichtinval van de zon helder in beeld is en de omgeving daar omheen in de schaduw bijna pikzwart overkomt in het beeld en zo het contrast nog meer versterkt. Voor het ontwikkelen gebruik ik als ik film push altijd een techniek genaamd “stand development”, vroeger in Nederland ook wel de "FF/DD-techniek" genoemd (fast film diluted developer - snelle film in verdunde ontwikkelaar, een extreem nivellerende ontwikkeltechniek). Een techniek die al sinds eind 19e eeuw wordt gebruikt en begin van de 20e eeuw werd toegepast door onder andere Ansel Adams, Eugene Atget en William Mortensen.

Lees hier een informatief artikel over stand development

Of bekijk dit filmpje waar een Amerikaanse fotografie docent stand development uitlegt

''Een voordeel van deze “stand development” techniek is dat stel je pusht je film of je belicht je film niet goed óf je pusht je film en onderbelicht dan ook nog eens, dan komt er áltijd wel wat uit (mits je goede films als tri-x en ilford hp5 gebruikt). Daarnaast is stand development een goede manier om schaduwpartijen meer eruit te laten komen, schaduwdetails te verbeteren én highlights te behouden. Ik heb in mijn fotocarrière verschillende snelle zwart-wit films getest die allen claimden geschikt te zijn om te pushen en een “wide latitude”/belichtingsspeelruimte claimden te hebben, maar alsnog kwamen er maar twee overduidelijke winnaars uit: kodak tri-x en ilford hp5.''

''De pancro 400 werd door Bergger gepresenteerd als een film met een “wide latitude”/belichtingsspeelruimte en als een film die te vergelijken is met snelle films als kodak tri-x en ilford hp5, mijn favoriete films die ik (bijna) altijd gepusht schiet en uitstekend zijn om überhaupt te pushen en om mee te werken in low-light omstandigheden. Daarom was ik benieuwd of deze veelbelovende nieuwe pancro 400 daadwerkelijk zijn claim kon waarmaken, oftewel in hoeverre de film net zo goed was in low-light omstandigheden en hoe goed de film is om te pushen. De beste manier om dit te testen was om deze pancro 400 daarom gewoon te schieten als hoe ik normaal schiet (de film te pushen naar 1600 iso). Om er zeker van te zijn dat er wat uit zou komen heb ik er juist voor gekozen de film te ontwikkelen met de (semi-)stand development methode (hoe ik normaal ook ontwikkel; in Rodinal 1:100), maar wat er uit een film komt als je hem voor de eerste keer test weet je natuurlijk nooit.''

Kanttekening: '' Ook al kan ik in veel lichtsituaties, uit ervaring, het licht lezen door alleen maar er naar te kijken en kan stand development aardig voor de eventuele foute belichtingen compenseren, voor de zekerheid heb ik in alle situaties alsnog gebruik gemaakt van mijn lichtmeter en heb ik soms (bijvoorbeeld in het geval van de oude man die de verte in kijkt) zelfs met mijn DSLR een beeld geschoten om gelijk te zien of er digitaal wel wat zou uitkomen en ik wel goed zat qua belichting. Daarnaast heb ik bij het ontwikkelen in mijn patterson 2-reel ontwikkel tank naast de pancro 400 op de ene reel, tegelijkertijd in dezelfde ontwikkeltank op de tweede reel een kodak tri-x rol ontwikkeld die ook gepusht was naar iso 1600, zodat ik gelijk het na het ontwikkelen de negatieven met het blote oog kon vergelijken met elkaar en kon checken of de Bergger pancro 400 daadwerkelijk te vergelijken is met de kodak tri-x.''

RESULTAAT (Let op onderstaande resultaten gelden voor pancro400 gepusht + ontwikkeld met de stand development methode!)

''Met het blote oog: Wat me als eerste opviel toen ik het negatief uit m'n ontwikkeltank haalde was dat de Pancro 400 film veel fletser was dan een normaal negatief eruitziet na stand development. Een ge'stand developed negatief ziet er sowieso vaak uit als een wat platter en fletser ogend negatief met over het algemeen wat minder contrast. Ondanks het feit dat met behulp van stand development je kan compenseren voor zwaar onderbelichte en niet per se goed belichte negatieven, waren veel frames van de pancro 400 zelfs niet of niet helemaal uitgekomen en semi-blanco ogend waardoor ik me al zorgen ging maken. Ik had namelijk ditmaal de film gewoon netjes als 1600 belicht en niet eens daar nog eens bij onderbelicht. Plus, de kodak tri-x gepusht filmrol, die in dezelfde tank was ontwikkeld zag er gewoon goed uit en was een heel stuk minder fletser dan de pancro 400 en zag er eigenlijk zelfs uit als een normaal ontwikkeld negatief vergeleken met het pancro 400 negatief… Na het drogen krulde de pancro 400 film enorm, nog meer als de kodak tri-x, die tegenwoordig sinds zijn meest recente formule ook bestwel krult. En fin, ik heb beide films laten drogen en na het drogen ben ik de pancro 400 rol in gaan scannen (silverfast en een epson v750 flatbed scanner op de Fotoacademie).''

''Álle beelden die enigszins “ok” (lees bruikbaar) eruit waren gekomen. zijn hier te zien, inclusief de rauwe scans en de voor-/na- foto’s , zodat je de eventuele bewerkingen/retouche die ik zou toepassen indien ik het beeld zou gebruiken kan zien. - Na het scannen (met silverfast en de epson v750 flatbed scanner): Ik heb al veel gepushte negatieven van verschillende merken gescand met silverfast en de epson v750 en vooral als je pusht is soms her en der een belichtingsaanpassing en lichte aanpassing van bijvoorbeeld de midtones en het histogram bij het scannen nodig. Echter, wat me opviel bij het aanpassen van de voorgenoemde factoren bij de pancro 400 negatieven, was dat er niet veel speelruimte qua correctie van de belichtingsaanpassingen en midtones bij het scannen van negatieven was. Wat bestwel raar is en ik zelfs nog nooit zo erg had meegemaakt. De “wide lattitude”/belichtingsspeelruimte wat Bergger claimde dat de pancro 400 film bezit, had in dit gedeelte van mijn test in combinatie met het zien van de negatieven na het ontwikkelen, persoonlijk zijn claim al niet waargemaakt.''

Analyse van de gescande beelden:

Hoog-contrast ''Als je een film pusht wordt het contrast sowieso verhoogd , echter met stand-development krijg je vaak wat minder contrastrijke beelden met wat meer fletsere negatieven. De pancro 400 had echter al bestwel veel contrast, waardoor ik in post niet zoveel heb hoeven spelen met het contrast.''

Superveel korrel

''Sommige mensen, zoals ik, houden van korrel. Dit blijft natuurlijk een kwestie van smaak. Echter, ditmaal was de korrel, zelfs voor mij persoonlijk, bij sommige beelden bijna niet om aan te zien. De filmkorrels waaruit een negatief bestaat houden in het algemeen van veel licht, echter krijgen ze dit niet dan kan zich dit uiten in donkere wat meer zichtbare korrelige beelden (en beetje te vergelijken met ruis in digitale fotografie in de donkere partijen). Je zou verwachten dat foto’s waarbij je normaal meet en belicht en waar er misschien wat minder hard licht is, zoals gewoon een normale “overcast” dag (zie foto’s van de in de verte kijkende oudere man en oudere man op bankje), er ook normaal zouden uitkomen, maar dit was dus niet het geval. Deze “overcast’ beelden kwam er juist superkorrelig uit. De film had dus ondanks dat ik goed had gemeten en gecorrigeerd met stand development dus wel álsnog wat extra licht kunnen gebruiken.''

''Wat me daarentegen wel opviel was dat juist bij de hele felle lichtomstandigheden waar er hard contrastrijk licht was (zoals de muzikanten onder de spotlights en de begrafenisfoto’s met hard zonlicht) en ik ook weer gewoon normaal had gemeten en belicht, de foto’s juist gewoon enigszins normaal qua korrel en belichting uitkwamen. Wat begrijpelijk is omdat film over het algemeen natuurlijk van veel licht houdt.''

''De foto’s waarbij ik juist voor de highlights had belicht kwamen er juist heel grijs en korrelig uit met bijna geen witten/lichte partijen (zie foto’s van vrouw die omhoog kijkt richting het licht; en de silhouet foto van de man met takken boven z’n hoofd). De enige foto die ook voor de highlights was belicht (voor het extra contrast achtige effect met de dichtgelopen zwarte partijen), die was gelukt is de foto met de hand. Het ironische hieraan was dat de foto met de hand juist per ongeluk gewoon als ongeveer een iso 400 was geschoten en dus juist niet was (onder)belicht voor de highlights én dus in zijn geheel was overbelicht. Dit, aangezien ik hem per ongeluk verkeerd (lees: een aantal stops overbelicht), had geschoten. Daarna had ik de foto opnieuw gemeten en (onder)belicht voor de highlights met de juiste belichting geschoten, echter dit negatief was niet om aan te zien en niet bruikbaar.''

Niet veel details in de schaduwpartijen

''Stand development is juist, zoals eerder vermeld, een goede manier om de schaduwpartijen meer eruit te laten komen, schaduwdetails te verbeteren én highlights te behouden. Echter de pancro 400 deed het alleen maar goed bij het punt “highlights behouden”. Dit kun je goed zien bij de 'begrafenis' foto’s en de foto’s van de oude man. De donkere partijen zijn zo goed als dichtgelopen (zie de dragers van de kist bij de begrafenis die nog binnen zijn; de jassen van de dragers die buiten met de kist lopen; als wel de regenjas en broek van de oude man slapend op het bankje).''

 De bovengenoemde grain zou je eerder verwachten bij een film als Ilford Delta 3200

Conclusie

''De pancro400 heeft als je hem pusht en gebruikt onder normale en wat donkere lichtomstandigheden best wel (heel erg veel) zichtbare korrel (wat een vaak voorkomend normaal neveneffect kan zijn van Rodinal en stand development, maar niet zo hoeft te zijn). Dit neveneffect van “grain” komt, heb ik gemerkt, bij de pancro400 vaak voor met wat meer onderbelichte beelden en/of beelden waarbij er niet zoveel licht aanwezig was. Dat het zo erg zou zijn had ik echt niet verwacht, aangezien ik alles netjes had gemeten. De bovengenoemde grain zou je eerder verwachten bij een film als ilford delta 3200, maar bij de foto van de oudere man die in de verte kijkt heb ik het gevoel dat zelfs ilford delta 3200 niet zoveel grain zou opleveren, vooral niet met een overcast lichtsituatie. Als een film niet goed is belicht/is onderbelicht uit zich dat in korrel, maar normaal belichten onder enigszins normale lichtomstandigheden en er dan zo donker uitkomen en met zoveel korrel is niet zozeer gewenst bij een film.…

''Aan de andere kant als je juist wilt gaan voor superveel korrel is de pancro400 gepusht in combinatie met bijvoorbeeld rodinal misschien wel dé combinatie voor jou. Bij de silhouet foto van de man met de takken boven zijn hoofd werkt de korrel wel enigszins ok. Ik zou deze film NIET aanraden om te gebruiken om te pushen en ook niet om mee te schieten in low-light conditions als je hem wel pusht. Deze film is totaal niet te vergelijken met een film als kodak tri-x en/of ilford hp5 qua belichtingsspeelruimte, althans als je de film wilt pushen en gebruiken in in “low light” (en in mijn geval dus zelfs) overcast lichtomstandigheden en/of wilt ontwikkelen met de standdevelopment methode. Ik heb de film zelfs nog voor de zekerheid ontwikkeld in een tank met een andere rol (kodak tri-x , ook gepusht naar 1600) en die kwam er supergoed uit met véél minder grain en alle foto’s zagen er goed belicht uit. Ik heb ook andere reviews online gecheckt waarbij men de pancro400 heeft gepusht en niet met de “stand development” manier, maar gewoon normaal heeft ontwikkeld en daar kwam ook al de “superveel grain uit” én dat deze film eigenlijk wat mijn gevoel al dacht, meer te vergelijken is met een film die mooi is als je hem gewoon op “box speed” belicht, en eerder zou vergelijken met een kodak t-max 400 of ilford delta 400.''

''Bij de andere reviews, waar de pancro 400 gewoon normaal op “box speed” was belicht en normaal ontwikkeld was, was de pancro 400 verder wel prima. Alleen wat ik vaker heb gehoord van deze film is dat je als je hem normaal op “box speed” schiet en belicht vaak wat minder contrastrijke en een beetje flets-grijs ogende beelden krijgt, die bestwel rijk aan “grijstinten” in plaats van zwart- en wit-tinten zijn, wat een beetje karakteristiek is voor pancro400 foto’s (als je bijvoorbeeld de website van Bergger bekijkt).. In mijn test heb ik de film gepusht waardoor je natuurlijk wat meer contrast krijgt, al zou ik deze film zelf als ik hem ooit nog zal schieten gewoon op “box speed” belichten. De pancro 400 is leuk om een keer te proberen, alleen jammer dat het Bergger’s claim dat het te vergelijken is met een kodak tri-x en ilford hp5 in het geval van pushen en low light conditions totaal niet waarmaakt. Als winkel zou ik hem daarom, stel ik koop hem in, als “mooie fijnkorrelige (maar wel iets grijzere) film” in het rijtje van de tmax400 en delta 400 plaatsen, en NIET bij de films die goed zijn om te pushen als kodak tri-x, ilford hp5 en ilford delta 3200… Als je voor een film wilt gaan die je wilt pushen, om te gebruiken in bepaalde moeilijke (low light) lichtomstandigheden, zou ik de pancro 400 zeker afraden en gewoon gaan voor de vertrouwde kodak tri-x en ilford hp5. Als je een mooie film met veel grijstinten wilt gebruiken die je gewoon op box speed schiet dan is de pancro400 misschien wel iets voor jou''

Test uitgevoerd en geschreven door: Jaasir Linger